< Terug

Leiderschap en compassie

Zeker als het om ons dagelijks leven en werken gaat is compassie een woord dat we niet makkelijk of veelvuldig gebruiken. Hoe meer ik me er in verdiep, hoe meer ik er achter kom dat het een wezenlijk aspect van ons mens-zijn is. Daarom is het de moeite waard het te onderzoeken. Ook, of juist, in relatie tot leiderschap in organisaties!

Compassie staat voor medeleven, wat in mijn ogen iets fundamenteel anders is dan 'medelijden'. In allerlei filosofische, religieuze en spirituele stromingen is het begrip compassie gelijk aan een positieve, liefdevolle en zorgende houding naar anderen. De Tao - het boek geschreven door de Chinese filosoof Dao De Jing in de 6e eeuw voor Christus - laat het verschil tussen medelijden en medeleven al mooi zien: 'Ik kan haast niet wachten om een ander zo'n zelfde streek te leveren' versus 'Dit is mij weliswaar aangedaan, maar ik zou dat niemand anders willen aandoen.' Of: 'Mijn leven komt ten einde, dat stemt me bitter.' versus 'Door te delen ben ik meer dan mijzelf geworden; daarom kan ik niet sterven.'

Compassie gaat over het aanvaarden van  de ander, zonder oordeel, gewoon zoals de ander is. Als mens, in al zijnimperfectie2 onvolmaaktheid en kwetsbaarheid. Los van rol, functie, status of overtuiging. En over het 'uitdagen' van de ander om zichzelf te ontwikkelen, zijn stappen zelf te zetten en te groeien als mens, als leider, als collega, als medewerker, als partner, als kind.

'In de moderne wereld staat men argwanend tegenover compassie omdat wij hebben geaccepteerd dat in de natuur het recht van de sterkste geldt en omdat, als het er op aankomt, alles en iedereen met elkaar concurreert. Vanuit dit gezichtspunt is compassie in ons leven van zwoegen en genoegen op zijn beste een luxe en op zijn slechtst een zelfvernietigende dwaasheid van de zwakkeling. Maar in de evolutie beschouwt men samenwerking en de daarmee verbonden kernemoties empathie, compassie en gulheid inmiddels als voorwaarde voor het voortbestaan van onze soort.' - Het Boek van Vreugde (Douglas Abrams in gesprek met de Dalai Lama en Desmond Tutu).

Dat herkennen we allemaal: in onze maatschappij zijn individualisering, zelf je broek ophouden en materieel gewin aan de orde van de dag. Het sterke is echter: kijk je wat beter naar onze maatschappij, dan zie je dat compassie loont. Het zijn namelijk de meest succesvolle bedrijven en organisaties waar de kernwaarden empathie, compassie en gulheid juist de basis voor het succes zijn. En de zoektocht naar lange termijn succes voor bedrijven leidt naar verbinding en werken aan vertrouwen. De route naar succes gebaseerd op macht, wantrouwen en onkwetsbaarheid loopt dood en lijkt steeds minder tot blijvende resultaten te leiden.

'Dat compassie iets is wat we allemaal willen hebben, blijkt wel uit het simpele feit dat we bewondering hebben voor meelevende mensen. Die bewondering heb je niet - heel, heel weinigen daargelaten - voor haatdragende mensen.' - Het Boek van Vreugde.

Compassie hebben met jezelf houdt nauw verband met het aanvaarden van jezelf. Maar het gaat zelfs nog verder. Het gaat in wezen om compassie met onze eigen menselijke zwakheden en om de erkenning dat we kwetsbaar en onvolmaakt zijn, net zoals iedereen.

'Een gebrek aan compassie voor onszelf manifesteert zich in een harde, oordelende houding ten opzichte van onszelf. Veel mensen geloven dat ze losers zijn die geen waardering en liefde verdienen, tenzij ze kritisch en veeleisend zijn.' - Het Boek van Vreugde

Imperfectie3En dan moet ook ik mijzelf aankijken: wat betekent compassie voor mij? En dan moet ik bekennen dat ik het vooralsnog makkelijker vind om compassie met anderen te hebben dan met mezelf. Het kritische stemmetje dat soms zegt dat er niemand op mij zit te wachten en dat ik het niet waard ben en er niet toe doe. Het oordeel over onhebbelijkheden en schaamte over falen in het verleden. Maar ik ken ook mijn eigen beweging soms sneller een oordeel te hebben dan een nieuwsgierige vraag. Compassie vraagt oefening.

En wat betekent compassie dan voor de individuele leider in een organisatie? Hoe kun je compassie in je werk leggen? Wat gebeurt er in je organisatie als je leiderschap en compassie samenbrengt? Wat moet je kunnen om een leider met compassie te zijn?

Het antwoord lijkt eenvoudig: Je werkelijk kunnen verbinden met anderen. Een oordeelsvrije en positieve nieuwsgierigheid aan de dag leggen naar de ander. De ander niet bevestigen in zijn falen of onvolmaaktheid maar samen onderzoeken hoe je de ander kunt uitdagen zichzelf een stap verder te brengen. 'Caring' in begrip en ruimte voor de ander, 'daring' in het leiden van de ander naar de volgende stap in zijn persoonlijke groei.

Het blijkt echter wel dat de leider zijn eigen bewegingen en emoties moet kennen. Erkennen en onderzoeken wat hem of haar tegenhoudt echt nieuwsgierig te zijn naar de ander, het oordeel op te schorten en echt verbinding te maken. Het aankijken van je eigen hindernissen op weg naar compassie met jezelf en met anderen, dat is wat je als leider ook te doen hebt. 

Compassie gaat over mede-leven, en is dus gericht op leven, groei en een positieve ontwikkeling. Op vertrouwen in elkaar en in jezelf. Op ertoe doen en op gezien worden als mens. En wie wil dat nou niet… 

GeenManOverboord onderzoekt dit thema graag met jou tijdens een vaartocht op 11 april aanstaande. Kijk hier voor informatie en aanmelden. Welkom!

Leiderschap en compassie